powrót do listy numerów archiwalnych
Posługiwanie się tytułami naukowymi
Na podstawie książki Edwarda Pietkiewicza "Dobre obyczaje" CIM, Warszawa, 1998, Nowego Leksykonu PWN Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998 oraz informacji uzyskanych w biurze Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych opracowanie redakcja WPG
W środowisku lekarskim, związanym ściśle z nauką często zachodzi konieczność stosowania tytułów naukowych. Posługiwanie się nimi wielu osobom może sprawiać kłopot. Umiejętność właściwego tytułowania jest wyrazem kultury osobistej i ułatwia utrzymywanie dobrych stosunków z ludźmi, z którymi obcuje się na co dzień w pracy zawodowej z przełożonymi i podwładnymi.
W polskim systemie są dwa stopnie naukowe: doktor (dr) i doktor habilitowany (dr hab.) oraz jeden tytuł naukowy: profesor (prof.). Prawo nadawania stopni naukowych przyznaje prezes Rady Ministrów szkołom wyższym, placówkom naukowym PAN oraz instytutom naukowo-badawczym. Prawo nadawania tytułu naukowego przysługuje prezydentowi.
Prezydent mianuje profesorów spośród kandydatów przedstawionych mu przez Centralną Komisję do spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, działającą przy prezesie Rady Ministrów. Komisja zatwierdza także wnioski wydziałów i rad naukowych o nadanie stopni doktora i doktora habilitowanego. Członków Komisji wybierają na drodze głosowania profesorowie ?belwederscy spośród kandydatów zgłoszonych przez rady naukowe tych uczelni i instytutów naukowych, które są uprawnione do nadawania stopni naukowych. Takich ?belwederskich profesorów jest w Polsce ok. 11 tysięcy.
W strukturach szkół wyższych możemy też spotkać profesora nadzwyczajnego i profesora zwyczajnego. Do 1990 roku ?profesor nadzwyczajny był tytułem naukowym samodzielnego pracownika naukowego, wyższym od docenta a niższym od prof. zwyczajnego, natomiast ?prof. zwyczajny był najwyższym tytułem naukowym. Obecnie oba określenia są nazwami stanowisk, przyznawanych wewnętrznie przez władze uczelni lub placówki naukowej, a nie tytułami naukowymi.
Żeby zostać profesorem zwyczajnym, trzeba mieć tytuł naukowy profesora, przyznany przez prezydenta. Profesorem nadzwyczajnym może być mianowana osoba ze stopniem doktora habilitowanego. Oba stanowiska wiążą się ściśle z pracą w placówce naukowej. Gdy osoba będąca prof. zwyczajnym lub nadzwyczajnym przestaje pracować, np. odchodzi na emeryturę traci prawo posługiwania się tymi tytułami. Profesorowie mianowani przez prezydenta noszą swój tytuł dożywotnio, przysługuje im wyższe uposażenie niż profesorom ?uczelnianym, a ponadto decydując o przyznaniu stopni doktora, doktora habilitowanego i tytułu profesora mają wpływ na poziom środowiska naukowego.
Określenia: magister i inżynier wiążą się z rodzajem uzyskanego dyplomu, nie są natomiast tytułami naukowymi, choć umownie zaliczamy je do tej grupy.
W ramach instytutów naukowo-badawczych i innych jednostek naukowych funkcjonuje stanowisko docenta, na które powoływano osoby ze stopniem doktora lub doktora habilitowanego. Docent, podobnie jak prof. zwyczajny i prof. nadzwyczajny jest nazwą o charakterze administracyjnym a nie naukowym, oznacza samodzielnego pracownika naukowego, pełniącego często w danej jednostce wysoką, np. kierowniczą funkcję. W 1990 roku zniesiono to stanowisko, jednak docenci już mianowani, którzy nie zostali profesorami zachowali swój tytuł.
W medycynie dodatkowo utrwalił się zwyczaj tytułowania docentem, niezależnie od zajmowanego stanowiska, osób ze stopniem doktora habilitowanego.
Wiele interesujących i cennych wskazówek dotyczących posługiwania się tytułami w różnych codziennych sytuacjach możemy znaleźć w książce pt. ?Dobre obyczaje. Jej autor, Edward Pietkiewicz, pedagog, dyplomata, wykładowca protokołu dyplomatycznego w wyższych uczelniach, posługując się przejrzystymi przykładami w prosty sposób przedstawia zasady tytułowania.
Czytamy
m.in.: ?Warto wiedzieć, że docenta w stosunkach towarzyskich tytułujemy
profesorem. (...)
W korespondencji używamy tytułów przysługujących adresatowi listu. Należy
pamiętać, że w nagłówku zwyczajowo nie skracamy takich tytułów, jak
profesor, dyrektor, redaktor. Zasada ta nie dotyczy doktora, magistra i inżyniera.
Piszemy zatem: ?Pan profesor Jan Kowalski, ale ?Pani dr Anna Nowak. Także
adresując kopertę posługujemy się tytułem naszego adresata. Edward
Pietkiewicz pisze: ?W ścisłym związku z nagłówkiem znajduje się adres,
zapewniający sprawne doręczenie listu. Nagłówek wskazuje stopień zażyłości
między autorem listu a adresatem, wzajemny ich stosunek, podczas gdy adres
podkreśla stanowisko adresata, jego rangę społeczną i zawodową. Tak więc będąc
np. w przyjacielskich stosunkach z panią dr Nowak, w nagłówku listu zwrócimy
się do niej: ?Droga Pani Doktor, natomiast adres na kopercie będzie miał
formę: ?Pani dr Anna Nowak, Dyrektor Szpitala.
Tytułowanie oddziałuje na nasze uczucia, może pochlebiać osobom tytułowanym, być dla nich przyjemne, ale też z drugiej strony, zbyt częste używanie tytułów jest po prostu lizusostwem.
Autor ?Dobrych obyczajów radzi: ?W rozmowie jedynie od czasu do czasu wtrącamy przysługujący naszemu rozmówcy tytuł, i to w pełni wystarcza. O ile w stosunkach służbowych staramy się używać tytułów oszczędnie, o tyle w kontaktach prywatnych jeszcze bardziej je ograniczamy, bo tytułowanie tworzy napuszoną, męczącą atmosferę.
Słowniczek
Magister (mgr) (z łacińskiego - przełożony, mistrz, opiekun, nauczyciel) tytuł nadawany absolwentom pełnych studiów wyższych po napisaniu pracy dyplomowej i jej obronie
Doktor
(dr) stopień naukowy nadawany osobom z tytułem magistra
po przeprowadzeniu przewodu doktorskiego zakończonego złożeniem egzaminów
i publiczną obroną rozprawy doktorskiej. Procedura nadawania stopnia doktora
odbywa się w uprawnionych uczelniach wyższych i instytutach naukowo-badawczych
Doktor habilitowany (dr hab.) stopień naukowy wyższy od doktora, nadawany jedynie w Polsce, za indywidualne osiągnięcia naukowe na podstawie dorobku publikowanego (w tym rozprawy habilitacyjnej) i kolokwium habilitacyjnego
Docent w Polsce stanowisko samodzielnego pracownika naukowego w szkołach wyższych lub instytutach naukowo-badawczych, na które powoływano osoby ze stopniem naukowym doktora habilitowanego; w PRL istniała też grupa docentów mianowanych (będących np. doktorami, bez habilitacji); w 1990 roku tytuł zniesiono, przy czym docenci już mianowani zachowali stanowiska; tytuł docenta przyznaje nadal PAN
Habilitacja postępowanie mające na celu uzyskanie uprawnień samodzielnego pracownika naukowego w zakresie prowadzenia wykładów, kierowania badaniami zespołowymi, kierowania pracami magisterskimi i doktorskimi. Habilitację może przeprowadzić osoba z tytułem doktora, polega ona na obronie rozprawy habilitacyjnej i zdaniu kolokwium habilitacyjnego przed radą naukową. Habilitacja stwarza podstawę do zdobycia stopnia naukowego doktora habilitowanego, a następnie profesora
Dysertacja rozprawa naukowa napisana w celu uzyskania stopnia naukowego, np. praca doktorska, habilitacyjna
Profesor tytuł naukowy przyznawany za osiągnięcia naukowe i dydaktyczne, w Polsce nadawany dożywotnio przez prezydenta
Profesor nadzwyczajny do 1990 roku tytuł naukowy samodzielnego pracownika naukowego, wyższy od docenta a niższy od prof. zwyczajnego, obecnie stanowisko, na które powołuje rektor uczelni osobę ze stopniem naukowym doktora habilitowanego
Profesor zwyczajny do 1990 roku najwyższy tytuł naukowy samodzielnego pracownika naukowego w szkole wyższej, obecnie stanowisko, na które mianuje rektor uczelni osobę z tytułem naukowym profesora
Bakalaureat 1. dyplom bakałarza, 2. tytuł nadawany studentom niektórych kierunków po pierwszych latach studiów, niższy od licencjatu, 3. dyplom nadawany przez władze uniwersyteckie we Francji, Szwajcarii i innych krajach absolwentom szkół średnich po złożeniu specjalnych egzaminów, uprawniający do podjęcia studiów w szkołach wyższych
Bakałarz 1. dawniej: najniższy stopień naukowy, od XIII wieku nadawany przez prawie wszystkie uniwersytety europejskie, 2. w Polsce do XIX wieku nauczyciel szkoły parafialnej, 3. w anglojęzycznych krajach pierwszy, niepełny stopień uniwersytecki, uzyskiwany po 3 latach studiów (np. Bachelor of Arts, Bachelor of Science)