powrót do listy numerów archiwalnych
Minisympozjum: Endometrioza
Komentarz redakcyjny
Profesor S. Arulkumaran, Wydział Rozwoju Człowieka, Uniwersytet Nottingham, Nottingham, Wielka Brytania. Tłumaczył Piotr Piotrowski
Chociaż endometrioza jest procesem chorobowym o charakterze niezłośliwym, w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do pewnego rodzaju inwalidztwa. Bez względu na wielkość zmian, dolegliwości zlokalizowane w obrębie miednicy, bolesne miesiączkowanie, ból w trakcie współżycia oraz niemożność zajścia w ciążę mogą występować zarówno w przypadku endometriozy o minimalnym zaawansowaniu, jak również mogą towarzyszyć masywnym zmianom obejmującym całą miednicę. Nie ma jak dotąd dobrej formy terapii, która pozwoliłaby na pełne wyleczenie z endometriozy lub na skuteczne zapobieżenie jej nawrotom. Terapia farmakologiczna trwa kilka miesięcy i towarzyszą jej nieprzyjemne objawy niepożądane. Z kolei leczenie chirurgiczne może wymagać wykonywania kolejnych zabiegów, aż do czasu przeprowadzenia radykalnej operacji, polegającej na całkowitym usunięciu drogą brzuszną macicy z przydatkami. W przedstawionym minisympozjum omówiono możliwe przyczyny rozwoju endometriozy, a mianowicie: metaplazję komórek wyściełających otrzewną, ektopowe zagnieżdżanie się fragmentów śluzówki macicy - w konsekwencji zarzucania krwi miesiączkowej z jamy macicy do jamy otrzewnowej, uwarunkowania genetyczne, nieprawidłowości angiogenezy. W przyszłości można spodziewać się wprowadzenia nowych metod leczenia, polegających m.in. na naprawie informacji genetycznej, gdy dzięki badaniom z zakresu biologii molekularnej odkryjemy geny predysponujące do rozwoju endometriozy. Możliwe jest także, iż wynalezione zostaną leki, które będą w stanie zmienić przebieg angiogenezy w określonej lokalizacji, co z kolei pozwoli na uzyskanie regresji choroby. Z chwilą, gdy te hipotetyczne przewidywania staną się rzeczywistością, trudne, wielokrotnie powtarzane operacje chirurgiczne i przewlekła farmakoterapia z towarzyszącymi jej poważnymi skutkami niepożądanymi, przypuszczalnie przejdą do historii.
Sposób postępowania terapeutycznego w przypadku upośledzonej płodności, towarzyszącej minimalnej (stadium 1.) i miernie nasilonej (stadium 2.) postaci endometriozy nie został jeszcze ustalony. Leczenie objawowe i leczenie chirurgiczne w przypadku tych stadiów choroby wydają się dawać zbliżone rezultaty. Argumenty przemawiające za przewagą leczenia chirurgicznego w stadium 3. lub 4., gdy doszło do zmian w stosunkach anatomicznych w obrębie miednicy, wydają się bardziej przekonujące. Jest oczywiste, że sukces terapeutyczny zależy nie tylko od stadium choroby i zastosowanego leczenia, ale także od innych czynników mogących wpływać na zmniejszoną zdolność do zajścia w ciążę, jak przyczyny leżące po stronie partnera oraz wiek kobiety. Istnieją różne teorie na temat patomechanizmu upośledzenia płodności w przypadku minimalnie lub miernie nasilonej postaci endometriozy. Wymienia się wśród nich: zaburzenia folikulogenezy, luteinizację przetrwałego, niepękniętego pęcherzyka jajnikowego, zaburzenia transportu komórki jajowej i defekty fazy lutealnej. Dopóki lepiej nie zrozumiemy, jakie są rzeczywiste mechanizmy powodujące obniżenie płodności w minimalnej i łagodnej postaci endometriozy, dobór metody leczenia wciąż będzie miał charakter empiryczny. Wszędzie tam, gdzie istnieje możliwość zastosowania technik wspomaganego rozrodu, szansa na zajście w ciążę jest realna, niezależnie od stopnia zaawansowania choroby.
Arsenał preparatów stosowanych w farmakologicznym leczeniu endometriozy stale się powiększa. Jednak poza tym, że pozwalają one na złagodzenie objawów choroby, mogą także prowadzić do wystąpienia niekorzystnych działań niepożądanych, nie dając wcale gwarancji trwałego wyleczenia.
Popularnymi metodami leczenia endometriozy stały się chirurgia laparoskopowa z zastosowaniem laserów lub koagulacji bipolarnej. Pomimo dokładanych starań operatorów, po tego rodzaju leczeniu powikłania, takie jak uszkodzenie jelit, pęcherza moczowego i moczowodu wcale nie są rzadkie. W prezentowanym minisympozjum rozważamy zalety i wady chirurgicznego leczenia endometriozy.
Niezależnie od wieku kobiety z endometriozą, pozostawienie jajników w trakcie operacji może zwiększać ryzyko nawrotu objawów i spowodować konieczność ponownego zabiegu chirurgicznego. Jednak z drugiej strony, włączenie hormonalnej terapii zastępczej po chirurgicznym usunięciu jajników wiąże się także z niebezpieczeństwem nawrotu choroby. Dlatego szczególnie cenna jest wiedza na temat rozpiętości terapeutycznej, w obrębie której można stosować hormonalną terapię zastępczą przy minimalnym ryzyku ponownego ujawnienia się endometriozy.
Chociaż nasza wiedza na temat mechanizmów rozwoju tej choroby stale rośnie, podobnie jak udoskonalane są metody jej leczenia, nie ma wątpliwości, że aby skutecznie pomóc kobietom cierpiącym z powodu endometriozy, konieczne jest prowadzenie dalszych badań.